Τζούλια Κρίστεβα (2)- Το Μητρικό Πάθος

Άργησα λίγο αλλά τα κατάφερα. Σας είχα υποσχεθεί μια μικρή αναφορά σχετικά με την παρουσίαση της Τζούλια Κρίστεβα στο Διεθνές Ψυχαναλυτικό Συνέδριο που έγινε στη χώρα μας πριν δυο εβδομάδες.

Πήγα λοιπόν σε μια κατάμεστη αίθουσα. Απο κοντά η Τζούλια Κρίστεβα δυναμική και έντονη, είχε το λόγο της υπο τον πλήρη έλεγχό της με αίσθηση καθαρά γυναικεία. Κάποιες γυναίκες ξέρουν να στέκονται στο ύψος του φύλου τους και η Κρίστεβα κατά την άποψή μου είναι μια από αυτές.

Το θέμα της ομιλίας της ήταν το "Μητρικό Πάθος". Τίτλος "πιασάρικος" αλλά και άμεσος.

Η μητρότητα είναι παθιασμένη λέει η Κρίστεβα. Ήδη απο την εγκυμοσύνη, η μητέρα είναι παθιασμένη με τον εαυτό της (η έγκυος στρέφει την προσοχή και την ενέργειά της προς τον εαυτό της και το παιδί της που αντιλαμβάνεται ως μέρος του εαυτού της).

Κάποια στιγμή μάλιστα είπε οτι εγκυμονούμε την τρέλα.

Τι εννοούσε;

Εννοούσε οτι με τη μητρότητα η γυναίκα μπαίνει σε ακραίες συναισθηματικές καταστάσεις. Εκεί λοιπόν έχει δυο επιλογές: να καταφέρει να απεγκλωβιστεί απο το "μητρικό της πάθος" δηλαδή να το μεταβολίσει (θα σας πω πιο κάτω τι είναι αυτό), ή να περιπέσει σε καταστάσεις οριακότητας, διαστροφής, υστερίας. Η εμπειρία της μητρότητας φέρνει τη γυναίκα στα όρια της ταυτότητάς της: τη ναρκισσιστική εγκυμοσύνη, εκεί που είμαστε ένα με το παιδί διαδέχεται η μητρότητα και ο διαχωρισμός. Η μητέρα αναρωτιέται ... Ποιά είμαι τώρα;

Η Κρίστεβα λέει οτι το μητρικό πάθος θα πρέπει να μεταβολιστεί: όλες αυτές οι έντονες συναισθηματικές καταστάσεις, η κρίση της ταυτότητας, το "κόψιμο στα δυο" μητέρας και παιδιού, η αγάπη και το δέσιμο, το μίσος και η επιθετικότητα απέναντι στο παιδί, το σεξουαλικό σώμα και η κοινωνική καταπίεση του να επιλέξει μια γυναίκα να είναι Παναγία (μητέρα) ή πόρνη (ερωμένη), όλα πρέπει κάπως να περάσουν από ψυχική επεξεργασία για να γλιτώσει μια μητέρα-γυναίκα την τρέλα.

Πως δουλεύονται;

Απο την προσωπική και επαγγελματική μου πείρα, σταδιακά.

Κατα την Κρίστεβα, η μητέρα πρέπει να απο-παθιαστεί. Να δει το παιδί της ως έναν ξένο και να επενδύσει και σε άλλες σχέσεις.

Τι είναι αυτά που μας λες Ελληνίδα μάνα; Να δω το παιδί μου ως έναν ξένο;

ΝΑΙ.

Ως έναν ξένο-διαφορετικό-απο-εμάς. Έναν (η μια ξένη) ξένο που θα του δώσεις χώρο να υπάρξει με το δικό του τρόπο. Που θα διαβάσεις τα σημάδια του/της για να τον/την εξυπηρετήσεις. Θα πας στην άκρη και θα του/της δώσεις χώρο να σε "αναπαραστήσει" (να φτιάξει την εικόνα σου μέσα του, στη φαντασία του, στο συναίσθημά του) όπως θέλει. Θα τον/την αφήσεις να αναπνεύσει, δε θα είσαι απο πάνω. Θα καθοδηγείς δεν θα εξουσιάζεις.

Δε διαφέρουμε και τόσο με το παιδί μας σε αυτό που καλούμαστε να κάνουμε: αυτό πρέπει να φτιάξει σιγά-σιγά τη δική του ταυτότητα και εμείς να ανασυγκροτήσουμε τη δική μας (αυτή η παλιά που είχαμε χάθηκε στο σεισμό της μητρότητας). Είμαστε μητέρες και είμαστε γυναίκες. Το σώμα μας είναι γυναικείο, μητρικό και σεξουαλικό. Δεν χρειάζεται να είμαστε μόνο το ένα ή μόνο το άλλο. Να αποκλείσουμε το γυναικείο για το μητρικό. Μέγα λάθος οτι αυτά τα δυο είναι χωριστά. Δεν ισχύει. Αντίθετα το ένα τρέφει το άλλο.

Είμαστε και εμείς ξένες απο τα παιδιά μας. Στην πραγματικότητα είμαστε. Δυο άνθρωποι.

Δεν κάναμε εμβόλιο. Έκανε εμβόλιο. Δεν "περάσαμε" στο πανεπιστήμιο. Πέρασε στο πανεπιστήμιο. Δεν είμαστε χαρούμενοι. Είμαι χαρούμενη......

Η φύση της μητρότητας είναι "εφήμερη". Είμαστε εκεί για να μας αφήσει. Και θα είμαστε πάντα εκεί για να μας αφήνει. Όταν απογαλακτίζεται, όταν περπατάει, όταν πάει παιδικό σταθμό και αργότερα σχολείο, όταν μας εναντιώνεται και μας κλείνει την πόρτα στα μούτρα, όταν βρίσκει σύντροφο και όταν φύγει απο το σπίτι. Πονάει. Πολύ. Κάθε βήμα. ΄Ομως αυτό είναι το "ηθικό θάρρος της μητρότητας" που μας παρουσίασε η Κρίστεβα:" να έχει διάρκεια μέσα από νέα ξεκινήματα". Έτσι άλλωστε όρισε την ελευθερία - ως ικανότητα να ξεκινάς. Και για εμένα ως μητέρα,ως γυναίκα, και ως επαγγελματία το νέο ξεκίνημα γίνεται απο τον εαυτό, και θέλω αυτός να είναι ελεύθερος- ικανός δηλαδή να ξεκινά και να ξαναξεκινά.....

THE MOTHERLY ART OF SELF DOUBTING ...

Ξανά μαμαδοσυζήτηση αγαπητές Women του WomenSpace. Δεν είναι ένα θέμα που με αγγίζει βαθιά μόνο στο σπίτι αλλά και στο γραφείο. Συγκεκριμένα σήμερα συνέβη κάτι που έβαλε το τελευταίο κομμάτι στο παζλ και συμπληρώθηκε η εικόνα... (για αυτό θα σας πω σε λίγο).

Αυτό τον καιρό προετοίμαζα τις Ομάδες για Εγκύους και Νέες Μαμάδες. Διάβαζα άρθρα επί άρθρων, παρακολουθούσα συζητήσεις στο ίντερνετ και επισκεπτόμουν μπλόγκς. Πολλά μπλογκς...

Αρχικά σκεφτόμουν να δώσω τον τίτλο "Mummy Wars!", όμως το ξανασκέφτηκα. Τελικά δε με ενδιέφερε τόσο το φαινόμενο της αντιπαράθεσης μεταξύ των μαμάδων και των 2 βασικών στρατοπέδων, αλλά το πάθος με το οποίο οι γυναίκες εκφράζονται, τη σκληρότητα με την οποία απαντούν κάποιες φορές η μια στην άλλη, την αίσθηση της κάστας όταν συμφωνούν και γενικότερα την αίσθηση οτι τα "περί μητρότητας" είναι ένα καυτό μα πολύ καυτό σχεδόν πυρακτωμένο θέμα. Και ξέρετε κάτι; Τον εαυτούλη μου δεν τον βγάζω ξέχωρα απο την ομήγυρη. Διαβάζοντας μου δημιουργούνταν καυτά, πολύ καυτά συναισθήματα.

Και έκατσα και σκέφτηκα. Να σας αποκαλύψω δε οτι η "μητρότητα" είναι επίσης και μια άλλη λέξη για την "γυναικεία σεξουαλικότητα" καθώς και την "ταυτότητα".

Επαναλάβετε μετά απο εμένα:

Μητρότητα

Σεξουαλικότητα

Ταυτότητα

Νομίζω αρχίζετε και παίρνετε μια εικόνα γιατί το θέμα είναι HOT.

Η γυναίκα δηλώνει κάτι μέσα από τα μητρικά (ή τα μη μητρικά).

Δηλώνει το ποιά είναι, το πόσο μπορεί να σταθεί στη σεξουαλική της ταυτότητα ή να την αποφύγει, το αν θα είναι σαν τη μητέρα της ή όχι, αν μπορεί να διαφοροποιήσει τον εαυτό της ή να παραμείνει συγχωνευμένη με την πρώτη της οικογένεια, αν μπορεί να υπάρχει χωρίς να είναι μητέρα, αν μπορεί να "κάνει παιδιά". Αν, αν, αν...

Αν τελικά είναι Άξια.

Άξια για ποιόν; Για τον εαυτό της; τους γύρω της; την κοινωνία; Και Άξια με ποιά standards;

Οι γιαγιάδες μας ήταν άξιες αν είχαν νοικοκυρεμένο σπίτι, καλοταϊσμένα και καλοχτενισμένα μωρά, φαί πάνω στο τραπέζι και τον παππού "ευχαριστημένο".

Οι μαμάδες μας ήταν άξιες αν μας είχαν σε "πρόγραμμα" αν μας έδιναν γάλα σκόνη και αν μας άφηναν να σκούζουμε για να μην κακομάθουμε...

Εμείς ήμαστε άξιες αν θηλάζουμε για χρόνια πολλά, αν "φοράμε" τα παιδιά μας με μάρσιπους και αν κοιμόμαστε μαζί τους.

Είδατε πως αλλάζουν οι καιροί;

Και η δική σου η φωνή που είναι;

Που είναι η φωνή της γιαγιάς που ήθελε να μάθει γράμματα;

Ή της μαμάς μας που ήθελε να θηλάσει;

Ή η δική μας που είναι διψασμένη για χάδι και μαθημένη να είναι ω! τόσο "προγραμματισμένη" να κάνει "επανάσταση" και να βρίσκει απαντήσεις στο ίντερνετ;

Παρατηρείτε οτι η ανάγκη της γιαγιάς να διαβάσει έγινε στόχος της μαμάς μας να μορφωθεί /δουλέψει και άρα να μας "προγραμματίσει" εμάς να μην την ενοχλούμε; Και μήπως η καταπιεσμένη ανάγκη εγγύτητας της μαμάς μας δεν έγινε στόχος δικός μας στα παιδιά μας; Και τα δικά μας παιδιά; Ποιά ανάγκη μας θα κάνουν στόχο τους;

Εδώ σας αφήνω και πιάνω το τι έγινε σήμερα στο γραφείο για να σας πω επιτέλους αυτό που θέλω (στο τέλος- μη βιάζεστε...).

Σήμερα λοιπόν ήταν η τρίτη μέρα που μια θεραπευόμενη μετά από 4 χρόνια ψυχοθεραπείας ξάπλωσε πια στο "ντιβάνι". Τελευταία είχε "κολλήσει" και αρνούταν να "προχωρήσει" τόσο που τα συμπτώματα άρχισαν να γίνονται σωματικά: την έπιανε η μέση της, ο ώμος, ο αυχένας.. Σταμάταγε δηλαδή την ψυχική της δράση με το σώμα της. Εκεί είχα την έντονη αίσθηση οτι έπρεπε να "ξαπλώσει"- να αφεθεί και έτσι της το πρότεινα. Το έκανε με περιέργεια που όμως πολύ σύντομα εξελίχθηκε σε μια έντονη συναισθηματική κατάσταση. Θυμήθηκε τη μητέρα της που της μάθαινε κολύμπι και που την έριχνε στο νερό χωρίς μπρατσάκια "για να μάθει" ενώ η μικρή φοβότανε και έκλαιγε.... Έτσι ένιωθε και εμένα τώρα: απαιτητική και αναίσθητη που την έριχνα στα βαθιά αλλάζοντάς της τις συνήθειες, ανεβάζοντας τον πήχυ, δυσκολεύοντάς τη. Δε με έβλεπε, είχε χάσει την ασφάλειά της και την υποστήριξή μου, ένιωθε μόνη και με αισθανόταν απόμακρη.

Όσο μίλαγε αναρωτιόμουν; Έκανα καλά; Μήπως την πήγα πολύ γρήγορα; Και η διαίσθησή μου; Η λογική μου τι έλεγε; Τώρα πως θα το χειριστώ; Πρέπει να αντέξω το άγχος μου σκέφτηκα. Πιστεύω οτι έπραξα σωστά και αν το αντέξω και εγώ (γιατί με το ασυνείδητο ποτέ δεν ξέρεις), θα το αντέξει και εκείνη. Αν είμαι κοντά της και την αφουγκράζομαι, θα είναι ασφαλής. Και ναι αν χρειαστεί θα τροποποιήσω.

Στο δρόμο για το σπίτι, μου ήρθε η επιφοίτηση: Αν κάτι με έκανε σχεδόν να θυμώσω σε όλα αυτά τα μπλόγκ ήταν η "σιγουριά". Η ακραία "αυτοπεποίθηση" που είχαν οι μαμάδες για τα όσα πράττουν. Το "not questioning"- η μη ερώτηση, η μη αυτο-κριτική, η μη διάθεση να πληγώσουν τον εαυτό τους και να συνειδητοποιήσουν τα λάθη τους. Τις κακίζω;

ΟΧΙ.

Τις καταλαβαίνω και τις πονάω. Είμαι και εγώ έτσι κάποιες φορές. Το έχουμε ανάγκη εμείς οι μαμάδες να "ξέρουμε" που πατάμε. Να βρίσκουμε υποστήριξη για αυτά που κάνουμε, να τα δικαιολογούμε με άρθρα, έρευνες, οργανισμούς, ειδικούς. Το έχουμε ανάγκη γιατί βρισκόμαστε μέσα στο μάτι του κυκλώνα: σε άγνωστα νερά, με τα δικά μας τραύματα, με τις πραγματικές και συναισθηματικές απαιτήσεις ενός νέου ανθρώπου που είναι καλώς ή κακώς στο "έλεός"μας.

Όμως... Τα παιδιά δεν είναι υπόθεση "ρεύματος" εποχής, ούτε το google έχει παιδιά όπως έγραψε μια γυναίκα στο "Reflections of Motherhood" http://www.youtube.com/watch?v=taDqKWWPDAY. Το καλύτερο που μπορώ να κάνω (εγώ τουλάχιστον) είναι να χαράζω το δρόμο που πιστεύω ως μαμά, να είμαι γενναία στην αυτοκριτική μου και τα σφοδρά κάποιες φορές αποτελέσματά της, και να αντέχω να βάζω τον εαυτό μου να αμφισβητεί (αλλά στο τέλος να αποφασίζει) τις πράξεις και τις προθέσεις μου. Έτσι σκοπεύω να μάθω από τα λάθη μου, να τροποποιώ όπου με πιάνω "εκτός", και να αφήσω χώρο στο παιδί μου να γίνει όσο μπορεί αυτό που ήρθε να γίνει.

Θέτω λοιπόν στο τραπέζι το "self doubting". Και πιστεύω ακράδαντα (!) οτι είναι ένα από τα συστατικά μιας "αρκετά καλής" μητέρας. 'Η μήπως όχι;